PB L 032 van 20031126, blz. 82

Beschikking van de Commissie van 26 november 2003 betreffende de steunregeling die Italië, regio Piemonte, zinnens is toe te passen met het oog op de verlaging van de luchtverontreiniging in de regio (Kennisgeving geschied onder nummer C(2003) 3520) (Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (2006/63/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, inzonderheid op artikel 62, lid 1, onder a),

Gelet op Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag1,

Nadat zij de belanghebbenden heeft verzocht hun opmerkingen overeenkomstig bovengenoemd artikel in te dienen,

Overwegende hetgeen volgt:

1.PROCEDURE

(1) Bij brief van 16 december 2002, door de Commissie geregistreerd op 18 december 2002 (A/39321) en bij brief van 20 december 2002, geregistreerd op 31 december 2002 (A/39483) hebben de Italiaanse autoriteiten in de zin van artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag kennis gegeven van een steunregeling van de regio Piemonte in verband met de uitbreiding van het distributienet voor de verkoop van aardgas voor de aandrijving van motorvoertuigen.

(2) Bij brief met kenmerk D/50722 van 3 februari 2003 heeft de Commissie om bijkomende inlichtingen over de ter kennis gebrachte steunregeling verzocht.

(3) Op 25 maart 2003 hebben de Italiaanse autoriteiten aanvullende inlichtingen ter kennis gebracht bij brief A/32278, die op 28 maart 2003 is geregistreerd.

(4) Bij brief SG(2003) D/229965 van 28 mei 2003 heeft de Commissie Italië ervan op de hoogte gebracht dat zij had besloten de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden met betrekking tot de voorgestelde maatregel.

(5) Het besluit van de Commissie om de procedure in te leiden is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie2. De Commissie heeft de belanghebbende partijen verzocht hun opmerkingen op grond van artikel 6, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999 in te dienen binnen de voorgeschreven termijn (een maand).

(6) De Commissie heeft opmerkingen van derden ontvangen op 29 augustus 2003 (Bundesverband der deutschen Gas- und Wasserwirtschaft e. V. BGW, Duitsland — Federale Vereniging van de Duitse gas- en watersector), op 1 september 2003 (Bundesministerium der Finanzen, Duitsland — federaal ministerie van Financiën) en op 2 september 2003 (OMV Erdgas, Oostenrijk).

(7) Het officiële antwoord van Italië — nadat de Italiaanse autoriteiten op 10 juli 2003 en 5 augustus 2003 tweemaal om verlenging van de antwoordtermijn hadden verzocht, waarmee de Commissie op 7 augustus 2003 heeft ingestemd — is bij brief van 10 oktober 2003 (A/37006) ter kennis gebracht.

2.UITVOERIGE BESCHRIJVING VAN DE REGELING

2.1.Rechtsgrondslag en doel van de regeling

(8) De ter kennis gebrachte steunregeling is gebaseerd op de bepalingen van onderstaande wetgeving:

(9) De regeling betreft de uitbreiding van het net van servicestations voor de distributie van aardgas (methaan) voor de aandrijving van motorvoertuigen. Op dit ogenblik zijn er slechts twaalf dergelijke installaties op het grondgebied van Piemonte, vergeleken met 80 in Emilia Romagna en 64 in Veneto. Dit aantal wordt onvoldoende geacht voor het bereiken van de Kyoto-doelstelling van het verlagen van de CO2-uitstoot — als vastgesteld in de nationale en regionale wetgeving — en voor het verlagen van het milieueffect van andere gevaarlijke stoffen in de lucht waardoor het regionale niveau van de volgende verontreinigingen zou kunnen worden verlaagd: a) stikstofdioxide; b) fijne deeltjes; c) benzeen. Deze verontreinigende emissies zijn een gevolg van de verkeerscongestie en van het overdreven gebruik van een bepaalde mix van traditionele brandstoffen. Daarom heeft de regio Piemonte haar maatregelen toegespitst op het openbaar en particulier vervoer, zowel wat betreft omloopsnelheid/samenstelling van het autopark als brandstofdistributie.

2.2.Vorm van de maatregel

(10) De voorgestelde steun wordt toegekend in de vorm van een subsidie.

2.3Intensiteit, begunstigden en subsidiabele uitgaven

(11) De steun bedraagt 150.000 EUR per servicestation. De intensiteit wordt niet vermeld. De subsidiabele uitgaven en de begunstigden worden behandeld in deel 4, „Opmerkingen van Italië”.

2.4Begroting en duur

(12) Het begrotingsbedrag beloopt circa 5 miljoen EUR. De duur van de regeling hangt af van de begrotingstoewijzing, die is voorzien voor de jaren 2002, 2003 en 2004.

3.GRONDEN VOOR DE INLEIDING VAN DE PROCEDURE

(13) In haar besluit van 28 mei 2003 (hierna het „besluit tot inleiding van de procedure” genoemd) heeft de Commissie een overzicht gegeven van de vragen die in verband met de aangemelde regeling vanuit diverse oogpunten rijzen.

3.1.Vragen bij het steunbedrag

(14) De Commissie heeft opgemerkt dat het bedrag van de steun hoger ligt dan het maximum van 100.000 EUR over een periode van drie jaar voor ieder bedrijf afzonderlijk, dat is vastgesteld bij Verordening (EG) nr. 69/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op kleine steunbedragen (de-minimissteun)3 en heeft er nota van genomen dat de Italiaanse autoriteiten niet zinnens zijn het bedrag van de steun te verlagen, dat is voorzien op 150.000 EUR per servicestation, aangezien een dergelijk bedrag de minimumstimulans zou vormen die nodig is om investeringen in nieuwe servicestations in de regio te bevorderen.

3.2.Vragen bij de afstand tussen het net en de intracommunautaire grenzen en bij het mogelijke effect van de maatregel op de intracommunautaire handel, aangezien het niet gaat om een de-minimismaatregel

(15) In het besluit tot inleiding van de procedure heeft de Commissie opgemerkt dat er op het eerste gezicht een potentieel effect op de handel bestaat, aangezien aardgas het voorwerp van internationale handel vormt en de servicestations zich dicht bij de grens kunnen bevinden.

3.3.Vragen bij de eigendom van de servicestations voor aardgas en over de identiteit van de begunstigden van de steun

(16) In het besluit tot inleiding van de procedure heeft de Commissie verwezen naar een eerdere beschikking betreffende een analoge situatie, namelijk Beschikking 1999/705/EG van de Commissie van 20 juli 1999 betreffende staatssteun van Nederland ten behoeve van 633 Nederlandse tankstations in de grensstreek met Duitsland4. Die beschikking is door het Hof van Justitie bevestigd bij arrest van 13 juni 20025.

3.4.Vragen bij het milieueffect van de maatregel

(17) De Commissie heeft opgemerkt dat de Italiaanse autoriteiten in hun aanmelding niet duidelijk hebben aangetoond dat de regeling reële voordelen voor het milieu zou moeten opleveren.

(18) Twee punten die in Beschikking 1999/705/EG en in het onder punt 16 vermelde daaropvolgende arrest van het Hof worden aangehaald, zijn van bijzonder belang voor onderhavig geval.

(19) In het besluit tot inleiding van de procedure heeft de Commissie de nadruk gelegd op de juiste identificatie van de „begunstigde”, omdat die een derde zou kunnen zijn, die niet gelijk is aan het servicestation. Zulks zou bijvoorbeeld het geval kunnen zijn indien a) eenzelfde eigenaar verschillende tankstations zou bezitten of exploiteren, of b) eenzelfde wederverkoper meer dan één steunverzoek zou indienen. Het is inderdaad niet onmogelijk dat een grote aardoliemaatschappij de feitelijke zeggenschap in handen heeft over de exploitatie van een servicestation, via een overeenkomst voor exclusieve afname of een ander soort overeenkomst.

(20) Bijgevolg heeft de Commissie, teneinde ervoor te zorgen dat er zich geen ontoelaatbare cumulatie van steunverlening voordoet, de servicestations ingedeeld in zes categorieën, waarvan de drie belangrijkste zijn:

(21) De bewijslast betreffende wie de reële eigenaar van de servicestations is — en wat de aard is van de contractuele band tussen de leverancier en de exploitant — komt ten laste van de Italiaanse autoriteiten. Met het oog daarop heeft de Commissie twee verzoeken tot de Italiaanse autoriteiten gericht, die respectievelijk betrekking hebben op 1. het voorstel tot wijziging van de regeling teneinde ze in overeenstemming te brengen met alle bepalingen van Verordening (EG) nr. 69/20016 en 2. de situatie inzake de eigendom van de servicestations en de omvang van de begunstigde bedrijven. Meer in het bijzonder wenst de Commissie te weten of alle of sommige van de nieuwe tankstations deel hadden uitgemaakt van een verkoopnet dat eigendom was van grote ondernemingen of internationale oliemaatschappijen.

(22) De Commissie heeft de antwoorden van de Italiaanse autoriteiten ontoereikend geacht. Deze waren immers aan de ene kant niet in staat om te verhinderen dat verzoeken om de toekenning van de bijdrage herhaaldelijk konden worden ingediend door verschillende servicestations die eigendom van dezelfde grote onderneming zijn. Anderzijds hebben de Italiaanse autoriteiten geen bewijzen voorgelegd van het feit dat de contractuele overeenkomst7 van die aard was dat de exploitant (de persoon die de installaties exploiteert) zodanig aan de leverancier was gebonden dat hij geen enkele speelruimte voor het nemen van beslissingen had.

3.5.Vragen bij de subsidiabele uitgaven

(23) De Commissie heeft opgemerkt dat de investeringssteun niet duidelijk is gelinkt aan een subsidiabele uitgave krachtens de communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu8, en in het bijzonder punt 37 van die kaderregeling. Anderzijds valt de investeringssteun die in het kader van de hier bedoelde regeling is aangemeld, onder geen enkel van de gevallen bedoeld in de punten 29 (steun voor het overtreffen van de communautaire normen), 30 (energiebesparing), 31 (gekoppelde opwekking van elektriciteit en warmte) en 32 (steun voor de bevordering van hernieuwbare energiebronnen) van de kaderregeling betreffende steun voor het milieu9.

3.6.Slotopmerkingen

(24) Ondanks haar twijfels heeft de Commissie erkend dat er een a-priorivermoeden bestaat dat eventuele concurrentiedistorsies in ieder geval beperkt zullen zijn.

(25) De Commissie heeft ook opgemerkt dat de regeling evenmin in overeenstemming is met andere kaderregelingen of richtsnoeren.

4.OPMERKINGEN VAN ITALIЁ

4.1.Betreffende het milieueffect van de maatregel

(26) In hun opmerkingen geven de Italiaanse autoriteiten de mening te kennen dat het teneinde de Kyoto-doelstellingen te halen — die zowel in de communautaire als in de Italiaanse wetgeving zijn overgenomen — nodig is maatregelen te nemen in verband met een van de meest vervuilende menselijke activiteiten, namelijk het wegvervoer (mobiliteit). CO2, PM10, PM2,5 en NO2 zijn de belangrijkste verontreinigingen die door het wegverkeer worden geproduceerd en methaangas vormt het beste alternatief voor de traditionele brandstoffen. De verspreiding ervan zou een effect moeten hebben op het openbaar vervoer, het wagenpark van nutsbedrijven en het goederenvervoer over de weg.

(27) Bovendien is in Piemonte het autoverkeer in de centra van steden met meer dan 10.000 inwoners aan beperkingen onderworpen. In dit verband kan methaangas een belangrijke rol spelen in het halen van de doelstelling duurzame mobiliteit.

(28) Het vooropgestelde effect op de verontreinigende uitstoot nadat de met traditionele brandstoffen aangedreven voertuigen (autobussen, vrachtwagens, bestelwagens enz.) zijn vervangen door met methaan aangedreven voertuigen, wordt bevestigd in de statistische gegevens die door de regionale autoriteiten van Piemonte zijn verstrekt.

(29) De Commissie zelf heeft voorgesteld dat 20 % van de benzine en de gasolie die in de sector wegvervoer worden gebruikt, worden vervangen door alternatieve brandstoffen, en aardgas is gekozen als een van de brandstoffen die aanzienlijk tot deze doelstelling kunnen bijdragen.

4.2.Betreffende de hoogte van de steun

(30) In hun opmerkingen zijn de Italiaanse autoriteiten van mening dat een bijdrage van 150.000 EUR per servicestation het vereiste minimumbedrag vormt om de investeringen voor de aanleg van infrastructuur te stimuleren en te bevorderen, hetzij als onderdeel van een nieuw servicestation voor methaan voor de aandrijving van motorvoertuigen, hetzij voor een nieuw verkooppunt (vulstation of pomp, met bijbehorende infrastructuur) binnen een bestaande installatie. Het bedrag van 150.000 EUR is gebaseerd op de raming van de minimumstimulans in een sector waar het rendement bij normale marktvoorwaarden nog als zwak wordt beschouwd, als gevolg van de lange termijnen voor kapitaalsafschrijving en de zeer lage winstmarges. Dit blijkt uit het feit dat in de laatste 25 jaar slechts zes verkooppunten zijn gebouwd.

(31) Ter ondersteuning van hun argumentatie hebben de Italiaanse autoriteiten de Commissie ramingen verstrekt van de winstmarge van een eigenaar van een middelgroot servicestation, gebaseerd op de kosten berekend voor een hypothetisch servicestation voor methaan voor de aandrijving van motorvoertuigen dat is aangesloten op een methaanleiding met een druk tussen 5 en 12 bar. De winstmarge bedraagt bij bruto variabele en vaste kosten 0,069 EUR/m3 verkocht gas. Bij netto variabele kosten zakt de marge naar 0,040 EUR/m3 (marge die gemiddeld door de exploitant wordt toegepast), cijfer dat daarna nog kan verlagen als gevolg van de jaarlijkse vaste kosten (kosten van personeel, onderhoud van het servicestation en administratie), die op 10.000 EUR per jaar worden geraamd.

(32) In het door de Italiaanse autoriteiten aangehaalde voorbeeld vertegenwoordigt methaan slechts 2,51 % van de jaarlijkse omzet van het servicestation.

4.3.Betreffende de investeringskosten voor servicestations

(33) In hun antwoord hebben de Italiaanse autoriteiten een gedetailleerde lijst van de in aanmerking komende investeringskosten verstrekt. Het gaat uitsluitend om de installaties en de voorzieningen die absoluut noodzakelijk zijn voor de distributie van gas en de veiligheid van het servicestation, in het bijzonder:

(34) De kosten van bovengenoemde inrichtingen, die als enige in aanmerking komen voor subsidie, bedragen volgens de Italiaanse autoriteiten gemiddeld circa 500.000 EUR, uitgaande van compressiesystemen die geschikt zijn voor drukwaarden voor het afnemen van gas tussen 5 en 12 bar.

(35) Andere niet-subsidiabele kosten zijn: aansluitingen op het gasnet, het elektriciteitsnet en andere voorzieningsdiensten (die gemiddeld circa 100.000 EUR belopen, met mogelijke schommelingen die sterk afhangen van de afstand en de aard van het terrein); aankoop van terreinen; bouwwerken (wegverbindingen); bijkomende kosten (ontwerp, verwerven van de nodige vergunningen en concessies). Deze kosten komen volledig ten laste van de investeerder.

(36) Hoewel een verdere analyse van de door de Italiaanse autoriteiten opgegeven bedragen van de investeringskosten voor een bijkomend verkooppunt voor aardgas in een al bestaand benzinestation niet nodig is, aangezien in verband met de voorgestelde maatregel wordt besloten dat hier geen sprake is van staatssteun, acht de Commissie op basis van de marktvoorwaarden in andere lidstaten een bedrag van ten hoogste 300.000 EUR voor de bouwkosten van een installatie voor gaslevering aanvaardbaar.

4.4.Betreffende de afstand tussen het net en de intracommunautaire grenzen en het mogelijke effect van de maatregel op de handel tussen de lidstaten

(37) Gezien de bijzondere structuur van het nationale aanbod en de strategische keuzes die in het verleden zijn gemaakt om het aanbod te diversifiëren en de afhankelijkheid van aardolie te verminderen, is het aandeel van methaan onder de belangrijkste motorbrandstoffen in Italië zeer hoog.

(38) In onderstaande tabel wordt de situatie in Italië vergeleken met die in andere Europese landen10.

(39) Onderstaande tabel bevat een vergelijking van de situatie in de verschillende Italiaanse regio’s.

(40) Van de 1.97411 servicestations voor motorbrandstoffen die in Piemonte bestaan (in 1980 waren dat er 3.753) zijn er 14 die ook voor de levering van methaan zijn vergund, waarvan er twaalf in werking zijn; van deze laatste installaties zijn er zes in de afgelopen 25 jaar gebouwd. De provincies Turijn en Alessandria hebben het hoogste cijfer (elk zes installaties), gevolgd door Cuneo en Novara, die elk één enkele installatie tellen. Asti, Biella, Verbania e Vercelli hebben geen enkele methaaninstallatie.

(41) De geplande financiering is slechts voldoende voor de bouw van 33 installaties. Aan de vraagzijde rijden in Piemonte circa 5.500 voertuigen op methaan (wat overeenstemt met 0,16 % van het wagenpark). Op het niveau van heel Italië rijden er circa 330.000 voertuigen op methaan, wat overeenstemt met 0,80 % van het wagenpark.

(42) Wat betreft de tankstations die dicht bij de grens met Frankrijk zijn gelegen en het mogelijke effect op de handel tussen de lidstaten, hebben de Italiaanse autoriteiten de volgende argumenten geformuleerd:

(43) Samengevat wordt in de hierboven beschreven situatie ieder negatief effect van de methaanvulstations in Piemonte op grensoverschrijdend niveau uitgesloten en wordt gesteld dat er op dit ogenblik slechts sprake is van een lokaal — of regionaal — effect van de maatregel, en in de toekomst een potentieel positief effect.

4.5.Betreffende de eigendom van de vulstations voor methaan en de identiteit van de steunbegunstigden (aard van de overeenkomst tussen leveranciers en exploitanten)

(44) De sector aanbod van brandstoffen (distributie) is in 199812 geliberaliseerd.

(45) Alle exploitanten die aan de subjectieve en objectieve eisen beantwoorden (veiligheid, minimumnormen van dienstverlening, milieubescherming enz.) hebben recht op de vergunning. Die vergunning wordt door de bevoegde gemeentelijke dienst afgegeven. De maatregel maakt geen onderscheid op grond van de afmetingen of het marktaandeel van de investeerders en geldt zowel voor grote aardoliemaatschappijen als voor onafhankelijke exploitanten die al op de markt aanwezig zijn of er willen instappen. Als gevolg van de begrotingsbeperkingen kunnen slechts 33 stations worden gebouwd; de begunstigden zullen worden gekozen op basis van een open procedure (oproep tot inschrijving).

(46) De houder van de vergunning kan besluiten zelf zijn eigen servicestation te exploiteren of een contract met derden (exploitanten) te sluiten, hetzij een bruikleencontract voor een duur van ten minste zes jaar (en hernieuwbaar) of een contract voor de levering van brandstoffen13.

(47) De vergunninghouders kunnen ofwel aardoliemaatschappijen met een eigen merk zijn (ERG, Tamoil) of onafhankelijke ondernemers (de zogenoemde „retisti” of onafhankelijke pomphouders). Op basis van de door de Italiaanse autoriteiten verstrekte gegevens zijn de aardoliemaatschappijen met een eigen merk eigenaar van circa 65 % van de in Piemonte bestaande tankstations, terwijl de onafhankelijke ondernemers eigenaar van de overige 35 % zijn.

(48) Wanneer de vergunninghouder een aardoliemaatschappij is, is het meest voorkomende model — zowel in de regio Piemonte als op nationaal niveau — dat de servicestations eigendom van de aardoliemaatschappij zijn maar door een derde worden geëxploiteerd („Co/Do”); in dat geval huurt de wederverkoper het servicestation, dat hij op eigen risico exploiteert en is hij met de leverancier/licentiehouder gebonden door een exclusief afnamecontract („somministrazione”) of door een bruikleenovereenkomst („comodato petrolifero”)14. In dat geval werkt het servicestation onder het merk van de aardoliemaatschappij die eigenaar van de installatie is en alle nodige investeringen voor de verbouwing en modernisering van de installatie verricht. De exploitant koopt de brandstoffen van de aardoliemaatschappij en betaalt die goederen binnen een termijn van drie à vier dagen. De exploitant, die exclusief eigenaar van de brandstoffen (methaan/LPG) is geworden, verkoopt die door tegen een vrij vastgestelde prijs maar de aardoliemaatschappij kan een verkoopprijs aan het publiek aanbevelen en/of een maximumprijs opgeven.

(49) In Piemonte wordt slechts in tien gevallen het model „Co/Co” toegepast, waarbij de aardoliemaatschappij die eigenaar van het pompstation is, ook de directe exploitatie daarvan voor haar rekening neemt. Geen enkel van die stations verkoopt methaan.

(50) De contracten/overeenkomsten tussen aardoliemaatschappijen (eigenaar-vergunninghouder) en de vereniging van exploitanten zijn aangemeld bij en goedgekeurd door de instantie die toezicht houdt op de concurrentie en de marktsector.

(51) Voor de overige 35 % van de pompstations — waarbij de wederverkoper ook eigenaar is („Do/Do”) — sluit de exploitant (onafhankelijke pomphouder) een contract met een aardoliemaatschappij, dat voorziet in het gebruik van het merk en de exclusieve afname van brandstoffen15.

5.OPMERKINGEN VAN DE BELANGHEBBENDE PARTIJEN

(52) Alle belanghebbende partijen die opmerkingen op grond van artikel 6, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/199916 hebben ingediend, steunen eensgezind het standpunt van de regio Piemonte in verband met de noodzaak om met het oog op de milieubescherming het gebruik van methaan in de vervoerssector te bevorderen.

(53) OMV Erdgas onderstreept de gunstige milieueffecten die van de voorgestelde maatregel mogen worden verwacht en het belang van de bevordering van het gebruik van methaan als doelstelling van het milieubeleid. Het gebruik van methaan als brandstof voor de aandrijving van motorvoertuigen heeft aanzienlijke herstructureringsmaatregelen meegebracht voor de belangrijkste autobedrijven in Europa (Fiat, Opel, Volvo, Renault, VW, Ford en Mercedes) en heeft ook een verreikende invloed op de sector bedrijfsvoertuigen. De ontwikkeling van de methaanmarkt is evenwel nog onvoldoende gevorderd en vereist nog verdere investeringen. De eerste stap in die richting bestaat in het ontwikkelen van een infrastructuur van servicestations, die gezien het beperkte aantal voertuigen dat in Europa op methaan rijdt, nog niet rendabel is. In het richtlijnvoorstel dat de Commissie op 7 november 2001 heeft ingediend, wordt als doelstelling tegen 2020 een methaangebruik voor het aandrijven van voertuigen van 10 % van de brandstoffenmarkt voorgesteld17. Bijgevolg lijkt het noodzakelijk en gerechtvaardigd steun voor de aanleg van infrastructuur voor methaangas te verlenen. OMV Erdgas onderstreept bovendien een belangrijk verschil tussen de door Piemonte voorgestelde regeling en het Nederlandse plan: dit laatste voorziet in steun aan de Nederlandse servicestations die bij de grens met Duitsland zijn gelegen, teneinde het verschil in de accijns die in de respectieve grensgebieden wordt toegepast te compenseren. De Nederlandse regeling maakt het hierdoor de Nederlandse distributeurs mogelijk onder gelijke voorwaarden te concurreren met de Duitse servicestations die aan de andere kant van de grens zijn gelegen. Zulks is niet het geval in het voorstel van Piemonte.

(54) Ook de Duitse Bondsregering onderstreept in haar opmerkingen het substantiële verschil tussen de situatie in Nederland en die in Italië. Ten eerste is het duidelijk dat de de-minimisregel niet van toepassing is op de door de regio Piemonte aangenomen regeling; iedere verdere bespreking van dit onderwerp zou dus zinloos zijn. Anderzijds is de Duitse regering van mening dat de betrokken maatregel valt binnen de communautaire kaderregeling voor staatssteun met het oog op de milieubescherming, en dus zou moeten worden beoordeeld in het licht daarvan, gezien het aangegeven doel (dat moet worden onderscheiden van het effect). De andere argumenten van de Duitse regering verschillen niet van die van OMV Erdgas18.

(55) BGW (Bundesverband der deutschen Gas- und Wasserwirtschaft), de federale vereniging van de water- en gassector, juicht het initiatief van de regio Piemonte toe en geeft een toelichting bij analoge ontwikkelingen en de maatregelen die in Duitsland zijn genomen voor de totstandbrenging van een methaanmarkt voor motorvoertuigen. Het belangrijkste argument is dat de servicestations voor methaangas in Italië absoluut geen concurrentie vormen voor de Duitse stations en dat er geen enkele aanwijzing is voor het bestaan van een concurrentiedistorsie of een dreiging daarvan die nadeel toebrengt aan de handel tussen de lidstaten in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. Integendeel, de verwachte stijging van het aantal op methaan rijdende motorvoertuigen in Piemonte zou — dankzij een stijging van het grensoverschrijdend verkeer — kunnen leiden tot een toename van de methaanverkoop, ook in Duitse servicestations, wat op zich een positieve ontwikkeling vormt. Er zij opgemerkt dat dezelfde argumenten door de regionale autoriteiten van Piemonte zijn aangehaald in verband met Frankrijk.

6.BEOORDELING

6.1.Legitimiteit van de steun

(56) De Italiaanse autoriteiten hebben voldaan aan hun verplichting op grond van artikel 88, lid 3, van het Verdrag, door de Commissie op de hoogte te brengen van de maatregel alvorens hem tot uitvoering te brengen.

6.2.Bestaan van een steunmaatregel in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag

(57) Artikel 87, lid 1, van het Verdrag bepaalt dat „steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.”.

(58) De maatregel van Piemonte vormt een voordeel dat uit openbare middelen wordt toegekend (bijdragen van 150.000 EUR uit de begroting van de regio Piemonte) ten gunste van bepaalde ondernemingen (vergunninghouders, eigenaars van servicestations). Daarom is het doel van de maatregel selectief. Op basis van de gegevens die de Italiaanse autoriteiten hebben overgelegd nadat de Commissie had besloten de formele onderzoeksprocedure in te leiden, blijkt evenwel dat er zich geen gevolgen voor de handel tussen de lidstaten in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag voordoen.

(59) Er zij evenwel opgemerkt dat de maatregel schade zou kunnen toebrengen aan het handelsverkeer indien er zich concurrentie zou voordoen tussen de Italiaanse servicestations die subsidie van de regio Piemonte ontvangen en de methaanstations van een andere lidstaat. In dit verband is het nuttig te onderstrepen dat de enige lidstaat waarmee de regio Piemonte een gemeenschappelijke grens heeft Frankrijk is. De grens bestaat voor het grootste deel uit gebergte en kan met een auto alleen worden overgestoken over de Alpenpassen of langs ondergrondse snelwegen met tolheffing. Bovendien moeten de servicestations aangesloten zijn op de bestaande gasleidingen binnen de regionale grenzen; zoals reeds vermeld kruisen de twee gasleidingen die het dichtst bij de grens tussen Piemonte en Frankrijk zijn gelegen, de Alpen in Bardonecchia en Cesana Torinese, plaatsen die vanuit Frankrijk respectievelijk bereikbaar zijn via de ondergrondse tolweg van Frejus en de pas van Montgenèvre. Anders dan in de zaak waarover de Commissie Beschikking 1999/705/EG heeft gegeven, is het dus niet voorstelbaar dat een bestuurder de grens oversteekt om tegen een lagere prijs methaan aan te kopen, des te meer omdat de actieradius van een methaanvoertuig lager ligt dan die van een benzinevoertuig (300 km tegenover ten minste 600 km) en methaan slechts mag worden getankt tijdens de openingstijden van de servicestations.

(60) Er zij voorts opgemerkt dat de handel door de maatregel negatief zou kunnen worden beïnvloed indien eenzelfde onderneming verschillende subsidies zou kunnen ontvangen voor de bouw van verschillende tankstations voor methaan. In dit verband wordt opgemerkt dat om budgettaire redenen de bouw van slechts 33 nieuwe tankstations is gepland. De subsidies zullen worden toegekend na een openbare aanbesteding. In de praktijk zullen alleen bestaande servicestations een steunbijdrage ontvangen, omdat een servicestation nooit rendabel kan zijn indien het alleen maar methaan verkoopt. Van de 1.974 servicestations die in de regio Piemonte bestaan worden er slechts tien direct geëxploiteerd door het bedrijf dat de eigenaar is („CoCo”), d.w.z. door de aardoliemaatschappij zelf. De overige 1.964 tankstations worden geëxploiteerd door wederverkopers die er eigenaar zijn„Do/Do” (circa 35 %), terwijl in circa 65 % van de gevallen de servicestations eigendom van de aardoliemaatschappij zijn maar door een derde worden geëxploiteerd („Co/Do”). In het onderhavige geval bestaat er geen mechanisme dat vergelijkbaar is met de clausule betreffende het systeem voor het beheer van de prijzen (SBP) op grond waarvan de subsidie bij de modellen „Do/Do” en „Co/Do” een compensatie voor de oliemaatschappij vormt, zoals in het geval van Beschikking 1999/705/EG19. Bijgevolg kan eenzelfde bedrijf slechts in het model „Co/Co” diverse subsidies ontvangen. In de veronderstelling dat de 33 subsidies worden verdeeld naar verhouding van het aandeel van de verschillende bestaande tankstations — „Co/Co”, „Do/Do” en „Co/Do” — is het niet mogelijk dat een oliemaatschappij meerdere subsidies ontvangt. Bovendien zij vermeld dat op dit ogenblik geen enkel van de 14 servicestations die methaan verkopen van het type „Co/Co” is. Voorts hebben de Italiaanse autoriteiten zich ertoe verbonden geen enkele steun aan dat type tankstation te verlenen. Op grond van die overwegingen is het dus ondenkbaar dat een oliemaatschappij verschillende subsidies zou ontvangen en dat zulks een weerslag op het handelsverkeer tussen de lidstaten in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag zou hebben.

6.3.Conclusie

(61) In het licht van het bovenstaande is de Commissie van oordeel dat de door de regio Piemonte aangemelde steunregeling voor de uitbreiding van het distributienet voor de verkoop van aardgas voor de aandrijving van motorvoertuigen geen staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag vormt.

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De maatregel waaraan Italië, regio Piemonte, met het oog op de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen, bij Besluit nr. 67-7675 van de regionale regering van 11 november 2002 (Delibera della Giunta Regionale) uitvoering wenst te geven, vormt geen staatssteun.

Artikel 2

Deze beschikking is gericht tot de Republiek Italië.
Gedaan te Brussel, 26 november 2003.

Voor de Commissie

Mario Monti

Lid van de Commissie


  1. PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1.

    (terug)
  2. PB C 183 van 2.8.2003, blz. 5.

    (terug)
  3. PB L 10 van 13.1.2001, blz. 30.

    (terug)
  4. PB L 280 van 30.10.1999, blz. 87.

    (terug)
  5. Zaak C-382/99 „Koninkrijk der Nederlanden/Commissie van de Europese Gemeenschappen”, Jurisprudentie [2002] blz. I-5163.

    (terug)
  6. Zie voetnoot 3.

    (terug)
  7. Bijvoorbeeld een exclusieve afnameovereenkomst of een andere bindende overeenkomst — en eventueel bijzondere exclusiviteitsclausules die de leverancier en het servicestation binden.

    (terug)
  8. PB C 37 van 3.2.2001, blz. 3.

    (terug)
  9. In de punten 68 tot 71 van de communautaire kaderregeling voor staatssteun ten behoeve van het milieu (PB C 37 van 3.2.2001, blz. 3) wordt verwezen naar de verbintenis in het Protocol van Kyoto, dat door de lidstaten en de Gemeenschap is ondertekend, om de uitstoot van broeikasgassen te beperken of te verminderen maar er wordt ook gesteld dat het voorbarig is nu al de […] voorwaarden voor de machtiging [….] van de eventuele staatssteun van de lidstaten met het oog daarop vast te stellen.

    (terug)
  10. Assogasliquidi Consorzio ECOGAS.

    (terug)
  11. Gegevens bijgewerkt tot juni 2003.

    (terug)
  12. Bij wetgevend Besluit nr. 32/1998.

    (terug)
  13. Respectievelijk „contratto di comodato en contratto di somministrazione” genoemd.

    (terug)
  14. Onder verwijzing naar de bespreking van het Nederlandse precedent, zie de punten 17 tot 22 .

    (terug)
  15. „Contratto di convenzionamento” genoemd; dergelijke contracten hebben een variabele duur, vaak voor een jaar, maar in ieder geval minder lang dan vijf jaar.

    (terug)
  16. Zie voetnoot 1.

    (terug)
  17. Ook al worden deze opmerkingen niet noodzakelijk volledig door de Commissie gedeeld, toch heeft de Commissie ze niet uitvoerig bestudeerd omdat zij na haar beoordeling tot de conclusie kwam dat er geen sprake was van steun.

    (terug)
  18. De Duitse regering haalt andere documenten of programma’s van de Commissie aan ter ondersteuning van haar standpunt: het Groenboek van de Commissie — Op weg naar een Europese strategie voor een continue energievoorziening. Richtlijn 1999/30/EG (betreffende grenswaarden voor deeltjes van diverse stoffen in de lucht); het Witboek van de Commissie „Het Europees vervoerbeleid tot 2010”; de communautaire 0&0-programma’s CIVITAS I en CIVITAS II (schoon stadsvervoer); mededeling van de Commissie over de alternatieve brandstoffen voor het wegvervoer en een pakket maatregelen ter bevordering van het gebruik van biobrandstoffen (COM(2001) 547 def.).

    (terug)
  19. Zie meer in het bijzonder punt 85 van de beschikking.

    (terug)